Mahperi Hatun ve Tarihi Mirası
Anadolu Selçuklu Devleti’nin önemli kadın şahsiyetlerinden Mahperi Huand Hatun, günümüze ulaşan yapıları ile anılmaya devam ediyor. Bu yapılar arasında öne çıkan Şeyh Turesan Zaviyesi, hem tasavvuf eğitimi hem de dervişlerin barınma ve ibadet ihtiyaçlarını karşılayan bir merkez olarak biliniyor. Anadolu Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Bölümü Türk-İslam Sanatı Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Demet Kara, yüksek lisans tezinde bu yapının bilinmeyen yönlerini ortaya koydu.
Şeyh Turesan Zaviyesi’nin Kuruluşu ve İşlevi
Zaviyenin Tarihi ve Vakıf Belgeleri
14. ve 15. yüzyıllara kadar kent, kasaba ve köylerde ya da yollar üzerinde kurulan zaviyeler, şeyh ve dervişlerin yaşadığı, yolcuların ücretsiz konaklayabildiği yapılardır. Kayseri’nin İncesu ilçesi ile Ürgüp’ün Başköy kasabası arasında, Tekke Dağı mevkiinde yer alan Şeyh Turesan Zaviyesi, 1240 yılında inşa edilmiştir. Vakıf kayıtlarında Mahperi Huand Hatun’un adı geçerken, inşa kitabesinde isim yer almamaktadır. Ancak belgeler ışığında, yapının II. Gıyaseddin Keyhüsrev döneminde, annesi Mahperi Hatun tarafından Şeyh Turesan adına yaptırıldığı kesinleşmiştir.
Mimari Özellikler ve Ritüel Kullanımı
Zaviyenin mimarisinde, döneminin benzer yapılarından farklı olarak bazı özgün unsurlar dikkat çekmektedir. Ana eyvanda yer alan ve zeminden yükseltilmiş sekili bölüm, ritüel amaçlı kullanılmıştır. Eyvanlarda mihrap bulunmaması, bu alanların tasavvufi ritüellerde seyirci mahfili olarak işlev görmesinden kaynaklanmaktadır. Ayrıca, orta sofanın örtüsünü destekleyen kemerler arasındaki sembolik kubbe ve kubbenin altına denk gelecek şekilde yapılan merdiven, evrenle bağlantı kurma sembolizmini yansıtmaktadır.
Sosyal İşlevler ve Zaviyenin Günümüze Etkisi
Şeyh Turesan Zaviyesi, yolculuk yapanlara ücretsiz konaklama imkânı sunma işleviyle de öne çıkmıştır. Eyvana açılan bazı odalar, yaşam mekânı olarak kullanılmıştır. Kuzey duvarında yer alan ve bugün mezarlık olarak bilinen bölümdeki halkalar ise konaklayanların hayvanlarını barındırmak için değerlendirilmiştir. Mahperi Hatun, özellikle Kayseri, Tokat ve Yozgat’ta kurduğu hayır kurumları ve vakıflarla da sosyal hayatı desteklemiştir. Zaviyeler, Osmanlı döneminde tekke ve dergâh olarak işlevlerini sürdürmüştür.
Fotoğraf Galerisi
